Γυναικεία µατιά µε ανδρική πυγµή

 Γυναικεία µατιά µε ανδρική πυγµή
Του ΠΑΥΛΟΥ Θ. ΚΑΓΙΟΥ



Υπάρχει «γυναικεία µατιά» στο σινεµά και τι σηµαίνει αυτό; Ή ο όρος είναι ανδρικό κατασκεύασµα για να περιθωριοποιείται η γυναικεία δηµιουργία; Τέσσερις Ελληνίδες σκηνοθέτριες µε νέες ταινίες φέτος, έχουν τον λόγο...
 

Πολλές παράµετροι ορίζουν τον όρο «γυναικεία µατιά» στο σινεµά - τέσσερις Ελληνίδες σκηνοθέτριες µε νέες ταινίες αντιδρούν: «Ο δηµιουργός δεν έχει φύλο», λέει η Αγγελική Αντωνίου (πάνω αριστερά), «κοινωνικά χαζοκατάλοιπα» χαρακτηρίζει η ∆ώρα Μασκλαβάνου (κάτω αριστερά) τον όρο «γυναικείο σινεµά». Η Κατερίνα Ευαγγελάκου (δίπλα) δεν στέλνει ταινίες της σε φεστιβάλ για σκηνοθέτριες και η Λουκία Ρικάκη (δεξιά) θεωρεί ότι ο διαχωρισµός είναι µόνο ζήτηµα ψυχικής δύναµης για το γκρέµισµα των ταµπού

«Τι ωραία που θα ήταν αν η ελληνική πολιτική κατάσταση ήταν τόσο καλή και φρόντιζε τα παιδιά των µανάδων ώστε να µπορούµε να δουλέψουµε απρόσκοπτα κι εµείς», έλεγε χαριτολογώντας η Κατερίνα Ευαγγελάκου, ενώ από το βάθος του σπιτιού ο µικρός της γιος δεν είχε «Ώρες κοινής ησυχίας» (είναι ο τίτλος της νέας ταινίας της) και τη φώναζε κοντά του την 1 ώρα που µιλούσαµε για τη «γυναικεία µατιά» στο σινεµά. 

Η Αγγελική Αντωνίου, παρά τη φουρτούνα της «ελληνοποίησης» ή µη από το υπουργείο Πολιτισµού της νέας ταινίας της, «Έντουαρντ», καγχάζει όταν µιλάµε για το ίδιο θέµα. «Η ιστορία της ταινίας µου είναι άγρια, ανυπότακτη - επί ένα χρόνο
µπαινόβγαινα στις φυλακές Κορυδαλλού - και κάθε άλλο παρά "γυναικεία µατιά" διαθέτει». Ήρωάς της είναι ένας νεαρός Κοσοβάρος δολοφόνος - αυτόν συναντούσε στον Κορυδαλλό - που επέστρεψε στην Ελλάδα και παραδόθηκε στην Αστυνοµία.
Αντίθετα, η Λουκία Ρικάκη µε τη νέα ταινία της «Κράτησέ µε» (µε θέµα την απώλεια, είναι η πρώτη ελληνική ταινία που ξεκίνησε από το Ίντερνετ συγκεντρώνοντας ιστορίες από όλη την Ελλάδα) αναιρεί παλαιότερες απόψεις της και διαπιστώνει ότι «υπάρχει "γυναικεία µατιά" στα φιλµ που γυρίζονται από γυναίκες».

Για τη ∆ώρα Μασκλαβάνου, «αυτοί οι όροι είναι κοινωνικά χαζοκατάλοιπα» και οι απόψεις της «δένουν» µε την ταινία της «Κι αν φύγω... θα ξανάρθω», στην οποία η ηρωίδα (Μαρία Κεχαγιόγλου) κάνει την επανάστασή της κόντρα στη µικρή κοινωνία της πόλης της.
«Αυτός ο όρος και η διάκριση δεν έχοχουν βαρύτητα πια», λέει. «Τι εννοούµε λέγοντας "γυναικείο σινεµά"; Εκείνο µάλλον που προβάλλει τη γυναικεία ψυχοσύνθεση. Ε, τότε, υπάρχει πιο γυναικείο σινεµά από εκείνο του Αλµοδόβαρ;».
«Τα συναισθήµατα δεν έχουν φύλο», λέει η Αγγελική Αντωνίου. «Πιστεύω ότι είναι αδιάφορο σε ποιο φύλο ανήκει ο δηµιουργός µιας ταινίας. Πολλοί πιστεύουν πως οι άνδρες έχουν το δικαίωµα και µπορούν να κάνουν σκληρές ταινίες και οι γυναίκες ευαίσθητες. Ωστόσο η ιστορία του κινηµατογράφου έχει αποδείξει ότι πολλοί άνδρες σκηνοθέτες είχαν τρυφερή, σχεδόν "θηλυκή" µατιά στα θέµατά τους και τις φιγούρες τους, όπως και γυναίκες δηµιουργοί ήταν σε θέση να αντιµετωπίσουν τα θέµατά τους µε "ανδρική σκληρότητα" και στυγνή ρεαλιστική µατιά. Προσωπικά πιστεύω ότι οι ταινίες είναι είτε καλές είτε κακές».

Η έννοια «γυναικείος κινηµατογράφος» έρχεται στο µυαλό της Κατερίνας Ευαγγελάκου µόνο όταν τη ρωτούν. «Ποτέ άλλοτε δεν µε απασχολεί, παρ' ότι υπήρξα φεµινίστρια, κόρη, υπάλληλος µε άνδρες εργοδότες, σύζυγος, µητέρα. Μάλλον επειδή θεωρώ τον εαυτό µου πρώτα "ον" και µετά γυναίκα. Πολλές φορές, ωστόσο, έχω 2ακούσει από θεατές ότι οι δύο προηγούµενες ταινίες µου είχαν "γυναικείο βλέµµα" και είµαι βέβαιη ότι το είχαν... Απλώς θέλω να πιστεύω πως καθετί που φτιάχνω δεν λέει µόνο ένα πράγµα, αλλά είναι ένα πιο πυκνό Σύµπαν».
Υπάρχει «γυναικεία µατιά» όσο και «ανδρική µατιά» στις ταινίες, άσχετα αν έχουν γυριστεί από γυναίκες ή άνδρες, «γιατί ως γνωστό και τα δύο φύλα εµπεριέχουν το αντίθετό τους», λέει η Λουκία Ρικάκη. «Βιολογικά η γυναίκα είναι διαφορετική. Π.χ., σε πολλές επιστηµονικές έρευνες που αφορούν τη λειτουργία του εγκεφάλου, οι γυναίκες δεν προσφέρονται λόγω της περιόδου του σώµατός τους. Άλλωστε οι κοινωνικές συµπεριφορές και τα πρότυπα που θέλει η κοινωνία είναι διαφορετικά για τους άνδρες και τις γυναίκες. Εποµένως, είναι λογικό να εκδηλώνονται µε διαφορετική ψυχοσύνθεση και οι δηµιουργίες τους».
Ζήτηµα ψυχολογικής δύναµης
Ενώ µιλάµε για «γυναικεία µατιά» στο σινεµά, δεν µιλάµε αντιστοίχως για «ανδρική µατιά». Και αυτό δίνει έναυσµα στις σκηνοθέτριες να ξεσπαθώσουν.
«Το επάγγελµα του σκηνοθέτη είναι ανδρικό», συµφωνούν η Λουκία Ρικάκη και η ∆ώρα Μασκλαβάνου. «Η γυναικεία ενασχόληση είναι µειοψηφική. Υπάρχουν όµως ευαίσθητες ανδρικές ταινίες που έχουν "γυναικεία µατιά" και σκληρές γυναικείες ταινίες που έχουν "ανδρική µατιά". Εξαρτάται λοιπόν από τη δύναµη - ψυχολογική και καλλιτεχνική - που έχουν οι δηµιουργοί να γκρεµίσουν τις κοινωνικές συµβάσεις και τη λογοκρισία ή αυτολογοκρισία που επιβάλλει ο περίγυρος και να εκφραστούν», προσθέτει η πρώτη. «Στο - ανδρικό - ελληνικό σινεµά υπήρχαν οι εξαιρέσεις της Μαρίας Πλυτά ή της Τόνιας Μαρκετάκη. Ωστόσο στους µεγάλους άνδρες σκηνοθέτες υπάρχει "γυναικεία µατιά" καθώς καταπιάνονται σφαιρικά και εκ βαθέων µε όλες τις πλευρές της φύσης των ηρώων τους», συµπληρώνει η ∆ώρα Μασκλαβάνου.

Αγγελική Αντωνίου: «Την πλειονότητα των ταινιών τις κάνουν άνδρες (το σύνολο, οκανόνας) και όποιες ταινίες γίνονται από γυναίκες κατηγοριοποιούνται, είναι γυναικείες (το υποσύνολο, η εξαίρεση). Ίσως φταίει και ότι η σκηνοθεσία µιας ταινίας είναι πολύ σκληρή δουλειά και υπάρχουν αποδεδειγµένα παγκοσµίως πολύ λιγότερες γυναίκες».

Κατερίνα Ευαγγελάκου: «Μεγάλωσα βλέποντας και θαυµάζοντας ταινίες ανδρών σκηνοθετών. Εκείνη την εποχή, όπως τα περισσότερα κορίτσια της ηλικίας µου, έκανα αγώνα χειραφέτησης από τον ρόλο που µου προόριζαν σε µια κοινωνία όπου η ίδια µητέρα µεγάλωνε διαφορετικά την κόρη από τον γιο. Και αυτό δεν αλλάζει έτσι εύκολα».

«Η ΤΕΧΝΗ ΟΦΕΙΛΕΙ ΝΑ ΠΑΡΕΚΚΛΙΝΕΙ ΑΠΟ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΣΥΜΒΑΤΟ»
Ο όρος «γυναικεία µατιά» έχει εφευρεθεί από την ανδροκρατούµενη κοινωνία για να περιθωριοποιηθεί η γυναικεία δηµιουργία; «∆εν ξέρω αν είναι ένα είδος ρατσισµού στην ανδροκρατούµενη κοινωνία, αλλά είναι σίγουρα η ευκολία του χαρακτηρισµού µιας µειονότητας. Είναι σαν να λέµε ότι αυτονόητα οι ταινίες είναι ανδρικές και ό,τι εξαιρείται, είναι γυναικεία ταινία», λέει η Αγγελική Αντωνίου.
Κατερίνα Ευαγγελάκου: «∆εν στέλνω τις ταινίες µου σε φεστιβάλ για σκηνοθέτριες. Η κατηγοριοποίηση µου φαίνεται ανούσια και περιοριστική. Αντιθέτως, θα συµµετείχα σε ένα θεµατικό φεστιβάλ για "ηρωίδες που µιλάνε ακατάπαυστα" ή "στενόχωρους άνδρες και καταπιεσµένες γυναίκες"».
Λουκία Ρικάκη: «Η κοινωνία επιβάλλει συµπεριφορά σε κάθε φύλο. Και είναι πιο δύσκολο οι γυναίκες να κερδίσουν τον ελεύθερο ρόλο της έκφρασής τους. Ως εκ τούτου, υπάρχει φυλετικός ρατσισµός για όποιον παρεκκλίνει από αυτό που το σύνολο της κοινωνίας θεωρεί "κανονικό". Υπό αυτή την έννοια χρησιµοποιείται ως ρετσινιά ο όρος "γυναικείο σινεµά", αλλά η τέχνη οφείλει να παρεκκλίνει από το κοινωνικά συµβατικό και τετριµµένο».

info
Οι ταινίες «Ώρες κοινής ησυχίας» της Κατερίνας Ευαγγελάκου, «Κράτησέ µε» της Λουκίας Ρικάκη, «Έντουαρντ» της Αγγελικής Αντωνίου θα προβληθούν στο Πανόραµα του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης (17-27/11). Το «Αν φύγω... θα ξανάρθω» της ∆ώρας Μασκλαβάνου βγαίνει στις αίθουσες στις 17/11.

Πηγή: repository.edulll.gr