Ομιλία Υπουργού Παιδείας και Πολιτισμού κ. Γιώργου Δημοσθένους


ΟΜΙΛΙΑ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΠΑΙ∆ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ
Κ. ΓΙΩΡΓΟΥ ∆ΗΜΟΣΘΕΝΟΥΣ
ΣΥΝΕ∆ΡΙΟ MULTILINGUALISM IN EUROPE


Κέντρο Ευαγόρα Λανίτη, Λεμεσός
Πέμπτη 27 Σεπτεμβρίου 2012, 9:30π.μ.
 

 

Ο Ραφαήλ ένα παιδί 8 χρονών που φοιτά στο ∆ημοτικό Σχολείο Φανερωμένης στη Λευκωσία, παιδί μεταναστών από την Αρμενία. Στο ντοκιμαντέρ της Λουκίας Ρικάκη με θέμα «Όνειρα σε άλλη γλώσσα» δηλώνει πως ακόμη ονειρεύεται στα αρμένικα αφού «το μέσα του δεν λέει ακόμα να κάνει όνειρα ελληνικά».

Αλήθεια, πόση σημασία έχει σε ποια γλώσσα ονειρεύεται ένα παιδί;

Κύριε Αντιπρόεδρε του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Κυρία Επίτροπε, Κυρίες και Κύριοι,

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση του 21ου αιώνα, στην περιοχή του κόσμου με τις υψηλότερες δαπάνες για την εκπαίδευση και το υψηλότερο ποσοστό μορφωμένων ανθρώπων, στην περιοχή του κόσμου που φιλοξενεί 23 επίσημες γλώσσες, περίπου 60 μειονοτικές και περιφερειακές γλώσσες και περισσότερες από 100 γλώσσες μεταναστών μόλις 2 στους 5 μαθητές μπορούν να επικοινωνήσουν αποτελεσματικά στην πρώτη ξένη τους γλώσσα και μόλις 1 στους 5 στην περίπτωση της δεύτερης ξένης γλώσσας. Το χειρότερο όμως είναι πως 1 στους 5 Ευρωπαίους πολίτες δεν μπορούν να επικοινωνήσουν αποτελεσματικά ούτε και στη μητρική τους γλώσσα. Τούτο το γεγονός είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό σε μια εποχή σαν τη δική μας.

Στην εποχή μας οι οικονομικές, κοινωνικές και πολιτισμικές εξελίξεις απαιτούν ανθρώπινο δυναμικό με υψηλότερη ποιότητα και υψηλότερου επιπέδου μόρφωση. Είναι μια εποχή που χαρακτηρίζεται από σημαντικές αλλαγές στους τρόπους με τους οποίους παράγουμε, προσεγγίζουμε και διανέμουμε τη γνώση εξαιτίας της κυριαρχίας των νέων τεχνολογιών και της ευρύτατης χρήσης του διαδικτύου. Είναι μια εποχή που νέες μορφές ψηφιακού, εικονιστικού και γενικά πολυτροπικού γραμματισμού όχι μόνο άρχισαν να εμφανίζονται αλλά κυριαρχούν ήδη στις σύγχρονες Ευρωπαϊκές πολυπολιτισμικές και πολυγλωσσικές κοινωνίες οδηγώντας σε νέους τρόπους προσδιορισμού της έννοιας του εγγράμματου ατόμου. 

«Ενωμένοι στην πολυμορφία, είναι το σύνθημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πολυμορφία στον πολιτιστικό πλούτο, στις παραδόσεις, στις πεποιθήσεις, στις γλώσσες. Η γλωσσική πολυμορφία αποτελεί ανεκτίμητο πλούτο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η διατήρησή της προϋποθέτει την καλλιέργεια και την εκμάθηση διαφορετικών γλωσσών. 

Η σημασία της γλώσσας στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων, ως μέσου επικοινωνίας αλλά και έκφρασης συναισθημάτων, υπήρξε από καταβολής κόσμου καθοριστική. Η γλωσσική έκφραση ενός λαού είναι το κύριο χαρακτηριστικό της αυτοέκφρασης και της πολιτιστικής του καταξίωσης. Η σοφία, οι σκέψεις, οι αντιλήψεις, οι ιδέες, η λογοτεχνική έκφραση, η επιστημονική σκέψη, η ιστορία, ο πολιτισμός και η ταυτότητα γενικότερα ενός λαού αποκαλύπτονται μέσα από τη γλώσσα.
 
Η αναγκαιότητα για την προστασία και τη διατήρηση της μητρικής γλώσσας στις 27 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι οπωσδήποτε πολύ σημαντική. Είναι όμως ταυτόχρονα πρωταρχική ανάγκη η εκμάθηση ξένων γλωσσών και η καλλιέργεια της πολυγλωσσίας, ως αναγκαίας προϋπόθεσης αλληλογνωριμίας και αλληλοκατανόησης των λαών της μεγάλης ευρωπαϊκής οικογένειας.
 
Η δυνατότητα επικοινωνίας σε πολλές γλώσσες είναι ήδη μια πραγματικότητα για πολλούς ανθρώπους στον κόσμο και μια επιθυμητή ικανότητα για όλους τους ευρωπαίους πολίτες. Αυτή η δυνατότητα βελτιώνει τις νοητικές μας ικανότητες, επιτρέποντάς μας να εργαζόμαστε ή να σπουδάζουμε σε άλλες χώρες, μας ενθαρρύνει να γινόμαστε πιο "ανοικτοί" σε άλλους πολιτισμούς ενώ παράλληλα βοηθά να κατανοούμε τη διάσταση της σημασίας "Ευρώπη". Η πολυγλωσσία αποτελεί βασικό εργαλείο για την πραγματοποίηση της κοινωνικής ένταξης στη διευρυμένη αγορά, στην αποφυγή αποκλεισμών και στην ενεργό συμμετοχή στην ευρωπαϊκή πολιτεία.
 
Αγαπητοί προσκεκλημένοι,

∆εν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι σήμερα, περισσότερο από ποτέ άλλοτε, επιβάλλεται η απόκτηση των γλωσσικών δεξιοτήτων. Απαιτείται, λοιπόν, ένας σωστός σχεδιασμός των εκπαιδευτικών συστημάτων των χωρών μας , που ν’ ανταποκρίνεται στη δυναμική των καιρών και θα απαντά στις προκλήσεις της εποχής μας. Η παραδοχή αυτή παραπέμπει και πάλι στο ρόλο και την ευθύνη των εκπαιδευτικών συστημάτων και του εκπαιδευτικού απέναντι στους νέους και τα παιδιά, αλλά και στην αναγκαιότητα επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών προς την κατεύθυνση αυτή. Η επιμόρφωση αυτή πρέπει να στοχεύει στην απόκτηση γνώσεων και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων και στάσεων από τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς, με τις οποίες να είναι σε θέση να διαμορφώνουν τις συνθήκες εκείνες που θα καθιστούν το σχολείο ένα ανοικτό και ελκυστικό περιβάλλον συμμετοχής και προώθησης του διαπολιτισμικού διαλόγου. 
 
Η αναζήτηση οδών συνεχούς διερεύνησης και μάθησης σχετικά με την ποικιλομορφία, την πολυγλωσσία, την κατανόηση άλλων πολιτισμών και συμπεριφορών και την ανάπτυξη δεξιοτήτων και κοινωνικών πρακτικών αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα για την Ευρώπη.
 
Τα τελευταία πέντε σχεδόν χρόνια, ως κυπριακή κοινωνία, επιχειρούμε μια συνολική μεταρρύθμιση του εκπαιδευτικού μας συστήματος, η οποία περιλάμβανει πρώτα και κύρια τον εκσυγχρονισμό των Αναλυτικών Προγραμμάτων και έχει ως όραμα τη δημιουργία ενός Ανθρώπινου και ∆ημοκρατικού Σχολείου. 

Ένα σχολείο δηλαδή στο οποίο μαζί, όλα τα παιδιά, ανεξάρτητα από οποιαδήποτε ιδιαιτερότητα, θα μπορούν να προετοιμαστούν κατάλληλα για το κοινό τους μέλλον, να αποκτήσουν όλα τα εφόδια που χαρακτηρίζουν ένα μορφωμένο άνθρωπο και ταυτόχρονα να μη χάνουν το δικαίωμα και τη δυνατότητα να βιώνουν την παιδική και τη νεανική τους ηλικία ως τις πιο δημιουργικές και ευτυχισμένες περιόδους της ανθρώπινης ζωής. Ένα σχολείο που δεν θα προσανατολίζεται μόνο στην παροχή ισότητας ευκαιριών σε όλα τα παιδιά, αποποιούμενο την ευθύνη για την ανισότητα στα αποτελέσματα, αλλά που θα οργανώνεται με τέτοιο τρόπο, ώστε να παρέχει σε όλα τα παιδιά τη δυνατότητα επίτευξης όλων των στόχων της εκπαίδευσης χωρίς οποιεσδήποτε εκπτώσεις στην ποσότητα και στην ποιότητα των μορφωτικών αγαθών. 

Μέσα στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού των Αναλυτικών Προγραμμάτων, ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στα μαθήματα που προωθούν την εκμάθηση των γλωσσών.

Καταρχήν επισημάναμε την ανάγκη και φροντίσαμε, σε όλα τα μαθήματα του σχολικού προγράμματος, να δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην καλλιέργεια της ελληνικής γλώσσας. Με αυτό τον τρόπο επιδιώξαμε, η διδασκαλία και καλλιέργεια της ελληνικής γλώσσας στο κυπριακό σχολείο, να προσαρμοστεί στα επιστημονικά δεδομένα της εποχής μας και να αναβαθμιστεί σε κεντρική διδακτική και μαθησιακή δραστηριότητα του σχολείου σε όλα τα μαθήματα, ώστε να διασφαλίζεται η κατάκτηση, κατοχή και άριστη χρήση της ελληνικής γλώσσας από το σύνολο των μαθητών και των μαθητριών της Κύπρου. Επιπλέον υιοθετήσαμε την παιδαγωγική του κριτικού γραμματισμού επιδιώκοντας να καταστήσουμε τους μαθητές και τις μαθήτριες μας συμμέτοχους στη μαθησιακή διαδικασία και κατ’ επέκταση, ενεργούς και κυρίως χειραφετημένους πολίτες. Πολίτες δηλαδή που να λειτουργούν με ισονομία, να διεκδικούν με δημοκρατικό τρόπο τα δικαιώματά τους και να πολεμούν κάθε μορφής κοινωνικό αποκλεισμό. Πολίτες που είναι κριτικά εγγράμματοι αφού θα μπορούν να κατανοούν και να χειρίζονται επιτυχώς τη γλώσσα στην κοινωνική και ιδεολογική της διάσταση. 

Ταυτόχρονα, προσηλωμένοι στις αρχές της Βαρκελώνης, παρέχουμε την ευκαιρία σε όλα τα παιδιά, από πολύ μικρή ηλικία, να ασχοληθούν με την εκμάθηση δύο τουλάχιστον ξένων γλωσσών ξεκινώντας από το Νηπιαγωγείο όπου έρχονται σε επαφή με την πρώτη ξένη γλώσσα. 

Στις μεγαλύτερες τάξεις του ∆ημοτικού και στη συνέχεια στο Γυμνάσιο, και έχοντας ήδη αποκτήσει θετικές στάσεις απέναντι στις ξένες γλώσσες, τα παιδιά είναι έτοιμα να προχωρήσουν στην εκμάθηση και μιας δεύτερης ξένης γλώσσας η οποία εισάγεται στην Α’ τάξη του Γυμνασίου. 

Στόχος μας, μέσα από τη διδασκαλία των ξένων γλωσσών είναι, οι μαθήτριες και οι μαθητές μας, να αναπτύξουν θετικές στάσεις απέναντι στις ξένες γλώσσες και να αποκτήσουν βασική διαπολιτισμική αντίληψη και διαπολιτισμικές δεξιότητες καθώς και γενικές επικοινωνιακές δεξιότητες ώστε να χρησιμοποιούν την ξένη γλώσσα με δημιουργικό τρόπο για ουσιαστική επικοινωνία σε ποικίλες καθημερινές περιστάσεις. H εκμάθηση ξένων γλωσσών, για εμάς, αποτελεί το μέσο για την προαγωγή της Ευρωπαϊκής ενότητας, της γλωσσικής ισότητας και της πολυγλωσσίας και την οδό για μια πολυγλωσσική Ευρώπη πολλών διαφορετικών εθνών, κοινοτήτων, πολιτισμών και γλωσσικών ομάδων. 

Τέλος, αναγνωρίζοντας το δικαίωμα όλων των παιδιών να κατέχουν και να χειρίζονται άριστα τη μητρική τους γλώσσα, συμπεριλάβαμε στο πρόγραμμα σχολείων, που βρίσκονται σε υποβαθμισμένες περιοχές και ανήκουν στις Ζώνες Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας, απογευματινά μαθήματα που, ανάμεσα σε άλλα, προσφέρουν μαθήματα διδασκαλίας της μητρικής γλώσσας σε παιδιά μεταναστών. 

Κυρίες και κύριοι, 

Είναι μεγάλη χαρά για την κυπριακή προεδρία να φιλοξενεί τη σημαντική αυτή διάσκεψη με θέμα την Πολυγλωσσία στην Ευρώπη η οποία συμπίπτει με την 10η επέτειο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Βαρκελώνης 2002, στο πλαίσιο του οποίου οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων ζήτησαν την έναρξη της διδασκαλίας δύο ξένων γλωσσών από πολύ μικρή ηλικία και την κατάρτιση ενός δείκτη  γλωσσικής ικανότητας για τη μέτρηση της προόδου κατά την εκμάθηση γλωσσών. 

H απάντηση στο ερώτημα αν έχει σημασία η γλώσσα στην οποία ονειρεύεται ο Ραφαήλ είναι απλή: δεν έχει σημασία. Σημασία έχει να συνεχίσει να ονειρεύεται... Σε όσες περισσότερες γλώσσες τόσο το καλύτερο. 

Πηγή: http://multilingualism-in-europe.teamwork.fr